اخبار بیولوژیک

  • سومین همایش کشاورزی پایدار سومین همایش کشاورزی پایدار به مناسبت روز جهانی بدون سم…
  • پروانه مینوز گوجه فرنگی پروانه مینوز گوجه فرنگی مقدمه :‌ پروانه مینوز گوجه فرنگی…
  • مصاحبه مدیریت شرکت با اتاق نیوز مهرداد کلهر: بخش کشاورزی حلقه گمشده اقتصاد ایران بخش کشاورزی…

چه کسی آنلاین است؟

ما 51 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

توسعه کشاورزی ارگانیک

  •  
  •   نوشته شده توسط مدیریت سایت
  • دسته: آموزش

 

مقدمه 

چالشهای بخش کشاورزی با گذشت زمان پیچیده تر از گذشته می شوند ولی در کنار آن پیشرفت علوم و فناوری ، راهکارهای موثرتری را برای مقابله با آن ها ارائه می نماید. از جمله این چالش ها میتوان به افزایش نیاز غذایی به دلیل رشد جمعیت ، افزایش تعداد افراد گرسنه ، کاهش حاصلخیزی خاکهای کشاورزی و افت سطح سفره های آبهای زیر زمینی اشاره کرد لذا ، امروزه بخش کشاورزی به منظور پاسخگویی به نیاز روزافزون غذا برای جمعیت رو به رشد کره ی زمین و فراهم کردن مواد غذایی کافی ومناسب ، به میزان زیادی وابسته به مصرف مواد شیمیایی می باشد . مواد شیمیایی اهمیت زیادی در ازدیاد محصول و تقویت حاصلخیزی خاکها دارند. به گونه ای که با توسعه و گسترش علوم و فناوری های نوین همچون ، مهندسی ژنتیک وبیوتکنولوژی ، کاشت ارقام پرمحصول گونه های زراعی وباغی واستفاده بی رویه از کودها و آفتکشهای شیمیایی باعث افزایش کمی تولیدات کشاورزی گردیده ومشکل غذا را در بسیاری از کشورها بالاخص کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه حل نمود . اما همواره این افزایش تولید با مشکلات زیست محیطی متعددی مانند آلودگی منابع آب وخاک ، بروز آفات و بیماریهای جدید گیاهی ، سوء تغذیه و بیماری در اثر کاهش کیفیت مواد غذایی روبرو شده است . مجموعه این عوامل باعث شده تا حفظ محیط زیست وامنیت و بهداشت غذایی به یکی از چالشهای بشر در عصر حاضر تبدیل شود و جوامع بین المللی در پی یافتن راهبردهای مناسبی برای حل این معضلات ودستیابی به نظام های کشاورزی پایدار باشند. یکی از این راهبردها کشاورزی ارگانیک است که بعنوان رهیافتی نوین در مقابل نظام کشاورزی متداول قرار گرفته وبه طور فرآیندهای در حال پذیرش از سوی کشورها و نهادهای مختلف بین المللی در سر تا سر جهان است . به عبارت دیگر ، کشورهای مختلف به دلیل ملاحضات زیست محیطی و توجه به سلامت انسانها به کشاورزی ارگانیک ومصرف محصولات ارگانیک علاقمند شده اند. در این راستا، بسیاری از صاحب نظران معتقدند که کشاورزی ارگانیک بعنوان یک پارادایم جدید به مقابله با اثرات مخرب نظام کشاورزی متداول می پردازد.

 کشاورزی ارگانیک سیستمی است که چرخه اکولوژیکی و افزایش فعالیت خاک را بهبود و ارتقا می بخشد و کمترین استفاده از نهاده های شیمیایی  با هدف سلامت وکیفیت محصولات تولیدی درون مزرعه را مد نظر دارد. در این نظام کشاورزی ، از نهاده های سنتز شده مانند کودهای شیمیایی ، آفتکش ها ، داروهای دامپزشکی ، گیاهان اصلاح شده ژنتیکی ، مواد نگهدارنده ، مواد افزودنی و تابش اشعه استفاده نمی شود . در واقع ، کشاورزی ارگانیک یک نظام تولید کشاورزی یکپارچه ، نظام یافته و انسانی است که با بهره گیری از منابع موجود در مزرعه ، باعث تقویت و توسعه سلامت اکوسیستم های زیستی ، فعالیت بیولوژیک خاک و چرخه های زیستی می شود . به بیان دیگر ،کشاورزی ارگانیک نگرشی علمی و نوین به کشاورزی سنتی است که اجداد ما به آن عمل می نمودند.  کشاورزی ارگانیک یک سیستم تولید است که از مصرف کودهای مصنوعی ، مواد شیمیایی ، تنظیم کننده های رشد و افزودنی های خوراک دام اجتناب می ورزد و از روشهایی مانند تناوب زراعی ، استفاده از بقایای گیاهی و کودهای دامی ، وتناوب با بقولات ، پسماندهای آلی و کنترل بیولوژیکی برای حفظ تعادل استفاده می کند. هدف اصلی این روش ایجاد نظام تولیدی است که بین خاک ، گیاه ، حیوان وانسان یک تعادل مناسب و سازنده ایجاد نماید و در آن نظام تولید با همه اجزای ان بعنوان کل واحد و نظام یافته تلقی میشود و تضادی با منافع اقتصادی ، انسانی وزیست محیطی ندارد. بسیاری از فعالیتهای انجام شده در کشاورزی ارگانیک مانند حداقل شخم ، استفاده از گیاهان تثبیت کننده نیتروژن بازگرداندن ضایعات کشاورزی به خاک ، استفاده از گیاهان پوششی باعث بازگشت کربن به خاک وحفظ و ذخیرسازی کربن می گردد. این در حالی که با وجود مزایای فراوان نظام کشاورزی ارگانیک ، شواهد موجود حاکی  از این است که طی سالهای 1950 تا1966 مصرف جهانی کودهای شیمیایی در جهان بیش از دو برابر افزایش یافته است . در ایران نیز در سال 1383- 84 حدود 1/ 4 میلیون تن از انواع کودهای شیمیایی و سموم مختلف در بین کشاورزان توزیع شده است . بنابراین ، توجه به توسعه نظام  کشاورزی ارگانیک در ایران نیز همانند سایر کشورها به دلیل تحولات جهانی در این زمینه ضروری به نظر می رسد . در این راستا ، امروزه کشاورزی ارگانیک به سرعت در حال رشد وگسترش می باشد وبسیاری از کشورها به ویژه کشورهای اروپایی ، توسعه کشاورزی ارگانیک را در برنامه های اجرایی خود قرارداده اند و در آینده ای نه چندان دور مهمترین واصلی ترین مشخصه حضور در بازارهای جهانی بویژه برای محصولات باغی ، عرضه محصولات عاری از ترکیبات شیمیایی و ارگانیک خواهد بود. در این زمینه ایران از پتانسیل بالایی در تولید محصولات ارگانیک برخوردار است و باید از این پتانسیل به عنوان یک امتیاز در تولید محصولات ارگانیک استفاده شود . در کشور ما با توجه به شرایط خشک محیطی و فراوانی نیروی کار ، تولید محصولات ارگانیک اقتصادیتر و آسانتر از بسیاری از مناطق جهان به نظر میرسد . اما علیرغم آنچه گفته شد ، بررسی ها حاکی از آن است که توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران ضمن بررسی تاریخچه کشاورزی ارگانیک و جایگاه آن در ایران ، به موانع و مشکلات این نوع کشاورزی در کشور وهمچنین پتانسیل های موجود در کشور برای توسعه آن خواهیم پرداخت.

 

تاریخچه کشاورزی ارگانیک 

 آنچه که امروز تحت عنوان کشاورزی ارگانیک بعنوان زمینه ای نو در کشاورزی مطرح شده ، سابقه ای بسیار طولانی دارد و از بدو شروع فعالیتهای کشاورزی ، همیشه همگام و همراه انسان بوده است . کشاورزی تلفیقی، غیر متمرکز وعاری از مواد شیمیایی توسط نورث برون در سال 1940 مطرح شد. وی اولین کسی بود که لفظ کشاورزی ارگانیک را به کار برد و این نوع کشاورزی را به عرصه علم معرفی نمود . بطور کلی پس از دهه 1960 تحقیقات و فعالیتهای عملیاتی کشاورزی ارگانیک در سراسر جهان گسترش یافت . گسترش کشاورزی ارگانیک به ویژه پس از تشدید حساسیتها نسبت به موضوعات زیست محیطی کشاورزی ، رشد فزاینده ای یافت . این دوره مصادف با ظهور و گسترش تعمیم اندیشه های جدید در رابطه با تحولات اجتماعی ، جنبشهای اعتراضی و طرح روشهای جدید در زیست سپهر جهانی بود . این اندیشه نوین شامل بهره برداری خردمندانه تر از منابع طبیعی ، حفظ محیط زیست، رویکرد کشاورزی کم نهاده با کارایی بالا ، امنیت غذایی ، بازگشت به زمین و حفظ وتوسعه پایدار کشاورزی از طریق نظام هایی چون نظام های ارگانیک ، ارگانیک بیولوژیک ، بیودینامک رو طبیعی همراه با مطالعات گسترده نظری و عملی در رابطه با آنها بود.

 

 

جایگاه و وضعیت کشاورزی ارگانیک در ایران 

اگر چه 2/ 1 درصد از کل اراضی کشاورزی جهان در ایران قرار دارد ، اما تنها3/0 درصد سمومی مصرفی جهان در ایران مورد استفاده قرار میگیرد . بنابراین ، میتوان گفت که کشور ما نسبت به میانگین جهانی مصرف سموم شیمیایی در وضعیت مناسب تری قرار دارد . اما برخلاف آنچه گفته شد ، آمار جهانی حاکی از آن است که سطح زیر کشت محصولات ارگانیک ایران ، 200 هکتار و تعداد مزارع ارگانیک در ایران ، تنها یک مزرعه می باشد . این در حالی است که براساس برآورد کمیته محصولات ارگانیک که در سال 1380 به دستور معاون وقت زراعت در سازمان حفظ نباتات کشور تشکیل شد، کل سطح کشت محصولاتی که در کشور بدون سموم وکودهای شیمیایی تولید شده اند ، حدود 239462 هکتار است که شامل 125802 هکتار محصولات باغی و 113659 هکتار محصولات زراعی می باشد . به طور کلی ، میزان سطوح کشت محصولات زراعی و باغی که تولید آن ها بدون کود وسم انجام میگیرد  1 و 2/7 درصد از کل سطوح کشت محصولات زراعی و باغی کشور را تشکیل میدهد. در توضیح این اختلاف آمار میتوان به این نکته اشاره نمود که آمار فوق تنها نشان دهنده پتانسیل کشور برای تولید محصولات ارگانیک می باشد وبه دلیل فقدان مراکز صدور گواهی ارگانیک برای این محصولات در داخل کشور ، سطح زیر کشت این محصولات در آمار جهانی قید نشده است . این درحالی است که شرایط اقلیمی خشک ونیمه خشک کشور ما برای توسعه کشاورزی ارگانیک مساعد میباشد زیرا تاثیر نهادهای مورد استفاده در کشاورزی مدرن ( بویژه کود وسم ) در این اراضی کمتر بوده و مصرف کودهای آلی در این زمینه باعث افزایش سریع حاصلخیزی خاک و نفوذ پذیری آن نسبت به آب میگردد. لذا ، برای توسعه کشاورزی ارگانیک در کشور ، نیاز به شناخت بهتر و عمیقتر واقعیتها ، نیازها وتنگناها و توانمندیهای بخش کشاورزی وجود دارد . همچنین ، لازم است تا امکان توسعه کشت ارگانیک در مناطق مختلف کشور ، تعیین اولویتها از نظر محصولات مناسب ، پیشنهاد الگوی مناسب در رابطه با نظامهای حمایتی و بررسی مقررات و استانداردهای بین المللی به منظور تدوین استانداردهای مورد نظر برای این نوع محصولات مورد بررسی وتحقیق قرار گیرد . همچنین ، برنامه ریزان بخش کشاورزی باید با ارائه راهکارهایی در زمینه تسهیل در امر صادرات محصولات ارگانیک ، حمایت از کشاورزان پیشرو در کشت ارگانیک ، اطلاع رسانی وانجام فعالیتهای ترویجی برای استفاده از ظرفیتهای موجود در کشور ، جهت دهی تحقیقات کشاورزی از مصرف کودهای شیمیایی به مصرف کودهای آلی وبیولوژیک ، توجه ویژه به کشت ارگانیک در تدوین برنامه های راهبردهای تحقیقات کشاورزی و نظام قیمت گذاری مجزا ( بیشتر از قیمت محصولات سنتی ) برای محصولات ارگانیک ، زمینه را برای توسعه واعتلای این نظام کشاورزی پایدار فراهم نمایند . در این بین حمایتهای دولتی و سازمانهای غیر دولتی  در شناخت وآموزش لازم مشارکتی در این زمینه می تواند به توسعه کشاورزی ارگانیک کمک شایانی نماید. بنابراین ، عدم توجه به کشاورزی ارگانیک میتواند سلامت جامعه را به شدت به خطر بیاندازد. مصرف بیش از حد مواد شیمیایی منجر به تولید محصولاتی می شود که منشاء بسیاری از بیماریها در انسان و دام می باشد . این در حالی است که عواقب منفی ناشی از شیوه کشاورزی غیر آلی صرفا متوجه انسان نبوده و محیط زیست را به نابودی می کشاند . با توجه به اصول و فناوری های مطرح شده در این زمینه لازم است برای استفاده بهتر از منابع و نهاده های داخلی و حفاظت از محیط زیست و بهبود سلامت انسان ، تولید غذاهای آلی و ارگانیک بیشتر مورد توجه قرار گیرد و آحاد جامعه نیز با مزایای محصولات و فرآوردهای کشاورزی ارگانیک بیشتر آشنا شوند . لذا به منظور بررسی چشمانداز توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران ، به مشکلات  ، تنگناها و پتانسیل های توسعه این نوع از کشاورزی در ایران پرداخته میشود.

 

 مشکلات وتنگناهای توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران

موانع اساسی توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران را احتمال طراحی نامناسب در شروع برنامه ریزی ، مشکل جمع نگرش و فعالیتهای مشارکتی و فرابخشی در بخشهای مختلف مرتبط با موضوع ، عدم وجود تشکلهای محلی، نبود رابطه منطقی بین تولید کننده و مصرف کننده و نبود بازاریابی و زیر بناهای بازاریابی مانند سایر محصولات ، وجود تفکر دولتی به موضوع ، تعلق یارانه به نهاده های شیمیایی آفتکش وکودهای شیمیایی ، نبود سیستم گواهی ، مخلوط شدن محصول سالم وغیر سالم در بازار ، نبود اطلاعا ت درمورد وضعیت ارگانیک در کشور ، نبود آگاهی عمومی در مورد اثرات سموم شیمیایی و نبود الگوی عملیاتی برای محصولات مختلف و با اقلیم های مختلف می داند. در توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران به دو چالش اساسی اشاره نموده است که ذیل به آن اشاره شده است.

1 عدم وجود مراکز صدور گواهی

گواهی ارگانیک ، به گروهی از محصولات کشاورزی اشاره دارد که مطابق با استاندارد های واحد ، پرورش یافته و فرآوری گردیده اند. امروزه در جهان ارگان های دولتی و بخشهای خصوصی بسیاری برای استاندارد کردن و گواهی کردن محصولات ارگانیک به وجود آمده است که طبق آخرین آمار در سال 2004 ، تنها 364 هیات در 57 کشور اروپا در حال فعالیت می باشند . در ایران چنین مراکزی وجود ندارد و در صورت توسعه کشت ارگانیک در آینده این مشکل به صورت یه چالش بروز خواهد کرد . زیرا در این صورت گواهی شدن محصولات ارگانیک ایران توسط مراکز صدور گواهی غیر ایرانی ، بیشتر درآمد حاصل از فروش محصولات ارگانیک عاید آنان خواهد شد و کشاورزان ارگانیک ایران درآمد زیادی کسب نخواهند کرد.

2 عدم حمایت دولتی از کشاورزان ارگانیک 

 

بدنبال استقبال جهانی از کشاورزی ارگانیک ، دولتهای حاکم بر این کشورها نیز همواره درصدد حمایت از این نوع کشاورزی بوده اند . از جمله این حمایتها پرداخت یارانه، تخصیص وامهای بلند مدت، احداث مراکز تحقیقاتی به منظور پیشبرد کشاورزی ارگانیک و بازاریابی می باشد امروز با رشد شگفت انگیز کشاورزی زیستی در آمریکا ، اروپا و ژاپن به منظور افزایش قابلیت رقابت با کشورهایی همچون آلمان ، یارانه هایی برای انتقال از کشاورزی رایج به کشاورزی ارگانیک پرداخت میشود. این یارانه ها باعث رشد هر چه بیشتر این نوع کشاورزی شده است بطوریکه دولت آلمان به منظور کاهش تاثیرات زیست محیطی کشاورزی و برآوردن نیاز مصرف کنندگان به غذای سالم ، از سال 1989 تا سال 1992 ، به هر کشاورز که به کشاورزی ارگانیک روی می آورد، به ازای هر هکتار 300 الی 500 مارک ( 190 تا 316 دلار) یارانه پرداخت میکرد . یارانه ها در دوران سخت انتقال ( حدودا سه سال ) یعنی زمانی که میزان برداشت محصول بعلت قطع وابستگی زمین به کودهای شیمیایی کاهش می یابد و زمانی که محصولات ارگانیک نمیتواند سود آور باشد یا هنوز منتظر دریافت گواهی هستند ، به کشاورز بسیار کمک میکند . در ایران چنین حمایت هایی وجود نداشته و حتی در صورتی که قیمت محصولات ارگانیک و غیر ارگانیک نیز نیز در بازار داخلی یکسان باشد ، کشاورز ارگانیک نمیتواند درآمد زیادی از قطعه زمین خود کسب کند.

 

 تهران  شهریار بلوار آزادگان  ، جنب پل امیر کبیر کد پستی : 3351859398 

982165226599+   -   982165226490+

 +989127059783

Zo2 Framework Settings

Select one of sample color schemes

Body

Background Color
Text Color
Link Color
Background Image

Header Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Bottom Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image
Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image